سلامت مردان ايراني ( سما)

سلامت مردان موضوعی است که موجب استحکام و ارتقای سلامت نیروی کار جامعه و توسعه کشور را در پی خواهد داشت، نخستین هفته اسفند ماه در سال جاری، مصادف با هفته سلامت مردان، گام استواری است که به همت جامعه پزشکی پس از گذشت ده سال از برگزاری این مناسبت مهم که اولین بار به پیشنهاد انجمن اورولوژی ایران و حمایت معاونت سلامت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در اولین پنجشنبه اسفند ماه سال 1385 با نام "روز ملی سلامت مردان" نامگذاری شد، برای ارتقای سلامت جامعه پیموده می شود.

 پرداختن به موضوع " سلامت مردان" حائز اهميت فراواني ست چرا كه مردان به علت خصوصیات جنسیتی، رفتاری و شغلی بیش از زنان در معرض انواع بیماری های واگیر و غیر واگیر هستند و غفلت از اين موضوع درد و رنج قابل توجه و هزينه‌هاي گزاف و غيرقابل اجتنابي را بوجود مي‌آورد و از سوي ديگر اين مفهوم علاوه بر اثرگذاري بر كيفيت زندگي مردان، تاثير شگرفي بر اطرافيان آنها نيز خواهد گذاشت. چرا كه افزايش سن اميد به زندگي زنان، موجب گرديده است آنها همواره در طول حيات خود شاهد بيماري و درگذشت پدران، برادران، پسران و همسرانشان باشند.

با جود آنكه، بيش از نیمی از مرگ‌هاي زودرس مردان قابل پيشگيري است، همواره شاهد افزايش میزان مرگ و مير مردان هستيم كه نشان از بي‌اعتنايي آنان نسبت به عوامل پيشگيرانه است. گرايش مردان به رفتارهاي نامناسب بهداشتي، بي‌توجهي به جستجوي خدمات پزشكي مورد نياز و نيز عدم اشتغال به فعاليت‌هاي ورزشي و شرايط كاري خطرناك، زمينه ساز بروز وضعيت نامناسبي موسوم به "بحران خاموش سلامت" در حوزة سلامت مردان شده است.

تامین سلامت جسمی و روانی مردان در دوره های مختلف زندگی و پیشگیری از بیماری ها، حساس سازی و تبیین جایگاه فرهنگی سلامت در جامعه و ایجاد فرهنگ توجه به سلامتی قبل از بیماری، پیشگیری اولیه و تشخیص زود هنگام بیماری های خطیر و بدون علامت در جامعه مردان، افزایش دسترسی مردان به اطلاعات سلامتی به ویژه از طریق رسانه های ارتباط جمعی، توجه به نیازهای بهداشتی، آموزشی و درمانی مردان و گسترش فرهنگ همکاری درون بخشی و برون بخشی در دستگاه های مرتبط با وزارت بهداشت در مقوله سلامت، از جمله اهداف در نظر گرفتن این هفته است.

چند بیماری شایع، سلامت مردان را تهدید می‌كند كه سرطان مثانه، سرطان پروستات، بیضه نزول نكرده و ناتوانی جنسی مهم‌ترین آن‌ها هستند . سرطان مثانه شایع‌ترین بیماری در بین مردان است كه متأسفانه ممكن است سال‌های سال، علامت آن مخفی بماند تا وقتی كه خونریزی شدید و بیماری جدی شود. این بیماری كاملاً قابل پیشگیری و درمان است. سرطان پروستات نیز تقریباً هیچ علامتی ندارد و فقط با معاینه پزشك و آزمایش ‌های آن قابل تشخیص است، به خصوص مردان بالای 40 سال باید از نظر این بیماری كنترل شوند. شیوع سرطان مثانه در مردان 5 برابر زنان و‌ سرطان های ریه و معده 3 برابر زنان می باشد و بیماری های رفتاری و جنسی نیز در مردان به مراتب بیش از زنان است.

رفتارهای پر خطر به ویژه مصرف مواد مخدر، بیماری های آمیزشی و هپاتیت ها نیز در مردان به مراتب بیش از زنان است. 95 درصد مبتلایان به ایدز در ایران مرد هستند و مطالعات مختلف نشان داده است كه مصرف سیگار و الكل نیز در مردان به مراتب بیش از زنان است. ناتوانی جنسی نیز تقریبا در حدود 30 درصد آقایان شایع است و بی‌توجهی به آن موجب سردی روابط خانوادگی، كشمكش در خانواده و طلاق می‌شود، در حالی كه با مراجعه به پزشك در اكثر موارد با درمان‌های ساده و دارو قابل درمان است و در موارد خاص ممكن است نیازمند جراحی باشد.

15 درصد زوج های كشور ناباروند كه نیمی از این مشكل از طرف مردان است. متوسط عمر زنان در کشور 73 سال و مردان 70 سال است که عوامل شغلی و محیطی مانند مصرف دخانیات، اعتیاد، چاقی، بی تحرکی، استرس شغلی، سوانح و حوادث، بیماری های قلب و عروق و فشار خون بالادر این امر تاثیر به سزایی دارد، مردان پنج برابر بیش از زنان دچار حوادث ترافیكی می‌شوند. اعتیاد در مردان 10 برابر زنان، سقوط از بلندی در مردان 3 برابر زنان و خودکشی، آسم، سوختگی واسکیزوفرنی در مردان کشورمان بیشتر از زنان است. بر اساس نتایج گزارش نظام مراقبت، عوامل خطر بیماری های غیر واگیر در سال 1384، 27 درصد مردان کشورمان دارای اضافـه وزن، 21 درصـد مـردان روزانه دخانیات مصرف می کنند، 41 درصد مردان دارای کلسترول خون بالا و 60 درصد از مردان هیچ فعالیت فیزیکی در اوقات فراغت خود ندارند،كج خلقی و سوء‌ظن در مردان به مراتب بیش از زنان است که در بسیاری از موارد به فروپاشی نظام خانواده می انجامند .

علائمي که آقايان بايد جدي بگيرند:

1- نگوييد خودش خوب مي شود. بسياري از آقايان دوست ندارند به پزشک مراجعه کنند و بعضي دوست ندارند حتي به بيماري فکر کنند. به همين دليل، به عقيده برخي روان‌شناسان، اين دسته از آقايان از مکانيسم "انکار" استفاده مي‌کنند.

2-درد قفسه‌سينه ، اغلب آقايان فکر مي‌کنند اين فقط مشکل کوچکي است؛ يا سوءهاضمه دارند و درد قلبي خود را به درد معده نسبت مي‌دهند و يا به علت استرس و فشار کار، کمي به قلب‌شان فشار آمده که با استراحت خوب مي‌شود، در حالي که در تمام اين مدت ممکن است يک مشکل قلبي در حال شکل گرفتن باشد.

3- شکم بزرگ متخصصان تغذيه معتقدند که چربي شکم بدترين نوع چربي است که به راحتي نمي‌توان از شر آن خلاص شد. شکم بزرگ و چاقي مردان مي‌تواند علامت خاموش چند بيماري باشد. بزرگ شدن شکم نشانه کاهش تستوسترون (هورمون مردانه) است و از طرفي مي‌تواند احتمال ابتلا به ديابت و بيماري عروق کرونر قلبي را افزايش دهد و يا نشانه بالا بودن کلسترول خون باشد، در حالي که بعضي آقايان آن را به عنوان ژستي مردانه دوست دارند.

4- بي‌ميلي جنسي: در بسياري از مواقع اين بي‌ميلي جنسي ممکن است ناشي از مسايل روحي و رواني باشد، اما نبايد آن را ناديده گرفت. طبيعي بودن ميل جنسي نشانه‌اي از سلامت کلي بدن است. بي‌ميلي جنسي شايد ناشي از مشکلات عروق خوني آلت تناسلي باشد که خود نشانه‌ مشکلات عروق خوني قلب و مغز است.

5- تکرر ادرار"چيز مهمي نيست، لابد هندوانه زياد خورده‌ام!"تکرر ادرار از آن علايمي است که اغلب آقايان آن را علامت طبيعي بالا رفتن سن مي‌دانند و بدون آنکه علت آن را بدانند، به آن توجه نمي‌کنند.تکرر ادرار در آقايان مسن، اغلب به دليل بزرگي خوش‌خيم پروستات به وجود مي‌آيد که قابل درمان است.پروستاتيت (التهاب پروستات) به دليل عفونت يا تحريک هم مي‌تواند تکرر ادرار را موجب شود. اندازه‌گيريPSA (آنتي‌ژن اختصاصي پروستات)، معاينه پروستات و‌ آزمايش‌هاي کليوي، حتما بايد پس از مراجعه به متخصص بيماري‌هاي مجاري ادراري انجام شود.

6- اعتياد به داروهاي مجاز: اعتياد به داروهاي مجاز، مساله‌اي است که بسياري از آقايان به هيچ‌‌ وجه متوجه آن نيستند و آن را طبيعي مي‌دانند، در حالي که عادت به مصرف اين داروها چيزي کم از يک اعتياد واقعي ندارد و همان مشکلات را به دنبال دارد و بايد به آنها عوارض جانبي داروها را هم اضافه کرد. داروها را بايد فقط بر اساس دستور پزشک و در مدت زمان تعيين شده مصرف کرد و در صورت اعتياد به دارويي خاص به هيچ وجه نبايد ناگهاني مصرف آن را قطع کرد.

راهکار برای افزایش طول عمر مردان

تازه ترین پژوهش ها نشان می دهد که تنها اجرای 5 عادت صحیح بهداشتی در زندگی می تواند به میزان قابل توجهی خطر ابتلا به بیماری های قلبی را در مردان میانسال و کهنسال کاهش دهد. به طور جزیی تر این رفتارها شامل:حفظ شاخص توده بدن (BMI) به میزان کمتر از 25 و انجام حرکات ورزشی حداقل به مدت 30 دقیقه در روز است. عوامل دیگر شامل عدم مصرف دخانيات، نوشیدنی هاي الکلی مصرف میوه ها وسبزیجات، غلات، آجیل و خشکبار، حبوبات، مرغ و ماهی، کاهش مصرف چربی های اشباع شده و مصرف مولتی ویتامینها حداقل به مدت 5 سال است.

 

 زهرا فرهادي: مسئول آموزش و ارتقاء سلامت مركز بهداشت فامنين